IoT nedir? IoT (Internet of Things), Türkçede Nesnelerin İnterneti olarak adlandırılan, fiziksel cihazların sensörler, yazılımlar ve ağ bağlantıları aracılığıyla veri toplamasını ve paylaşmasını sağlayan teknolojidir. Bu rehberde IoT'nin çalışma prensibini, Endüstriyel IoT (IIoT) teknolojisini ve PLC, Codesys, MQTT ve OPC UA ile gerçekleştirilen otomasyon uygulamalarını inceleyeceğiz.

IoT nedir? Nesnelerin interneti ve Endüstriyel IoT çalışma prensibi, PLC Codesys MQTT ve OPC UA uygulamaları
IoT ve Endüstriyel IoT sistem mimarisi, PLC bağlantıları, haberleşme protokolleri ve Endüstri 4.0 uygulamaları.

IoT Nedir? Nesnelerin İnterneti Ne Demek?

IoT (Internet of Things), internet veya uygun ağ altyapıları üzerinden birbirleriyle ya da merkezi yazılımlarla iletişim kurabilen fiziksel cihazlardan oluşan sistemleri ifade eder.

Bu cihazlar sensörler, mikrodenetleyiciler, ağ modülleri ve yazılımlar kullanarak çevrelerinden bilgi toplayabilir. Toplanan veriler yerel bir sunucuya, uygulamaya veya bulut platformuna aktarılabilir.

Örneğin akıllı bir termostat, ortam sıcaklığını ölçerek kullanıcıya telefon üzerinden bilgi verebilir. Uygun kontrol altyapısı varsa sıcaklık ayarlarını uzaktan değiştirmek de mümkün olabilir.

Kısaca IoT ne işe yarar?

IoT, fiziksel cihazların verilerini dijital ortama taşımak, cihazları izlemek, uygun durumlarda uzaktan yönetmek ve toplanan bilgilerden yararlanarak süreçleri iyileştirmek için kullanılır.

IoT Açılımı Nedir?

IoT, İngilizce Internet of Things ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçeye Nesnelerin İnterneti olarak çevrilir.

Buradaki nesne kavramı; bir sıcaklık sensörünü, akıllı sayacı, üretim makinesini, motor sürücüsünü veya internete bağlanabilen başka bir fiziksel cihazı kapsayabilir.

IoT Nasıl Çalışır?

IoT sistemlerinde temel amaç, fiziksel ortamdan alınan verilerin bir haberleşme ağı üzerinden işlenmesini ve kullanılmasını sağlamaktır.

Sistem mimarisi uygulamaya göre farklılık gösterse de genellikle veri toplama, haberleşme, işleme ve kullanıcıya sunma aşamalarından oluşur.

Sensör / Cihaz Veri toplama
→
Ağ / Gateway Veri iletişimi
→
Uygulama / Bulut İzleme ve analiz

IoT Sisteminin Çalışma Adımları

  1. Sensör veya cihaz fiziksel ortamdan veri toplar.
  2. Toplanan veri bir kontrolör veya yerel işlemciye iletilir.
  3. Veri Ethernet, Wi-Fi, hücresel haberleşme veya başka uygun bir ağ üzerinden aktarılır.
  4. Uygulama, sunucu veya bulut platformu verileri işler.
  5. Kullanıcı verileri bir panel, mobil uygulama veya raporlama sistemiyle izler.
  6. Yetkilendirilmiş sistemlerde uygun kontrol komutları cihazlara gönderilebilir.

IoT Sistemlerinin Temel Bileşenleri

01

Sensörler

Sıcaklık, basınç, nem, hareket, seviye ve enerji gibi fiziksel büyüklükleri ölçerek veri üretir.

02

Kontrolörler

PLC, mikrodenetleyici veya gömülü bilgisayar gibi cihazlar verileri işleyebilir ve yerel kontrolü gerçekleştirebilir.

03

Haberleşme Ağı

Ethernet, Wi-Fi, hücresel bağlantılar ve uygun protokoller üzerinden cihazlar arası veri taşır.

04

Yazılım ve Veri Platformu

Verilerin saklanmasını, görselleştirilmesini, analiz edilmesini ve raporlanmasını sağlar.

Endüstriyel IoT (IIoT) Nedir?

Endüstriyel IoT (IIoT), Nesnelerin İnterneti teknolojilerinin üretim tesisleri, makineler, enerji sistemleri ve endüstriyel otomasyon uygulamalarında kullanılmasıdır.

IIoT sistemlerinde PLC, sensör, motor sürücüsü, endüstriyel bilgisayar, HMI ve SCADA gibi bileşenlerden veriler toplanır. Bu veriler üretim takibi, enerji yönetimi, bakım planlama ve analiz uygulamalarında kullanılabilir.

Endüstriyel ortamlarda sistem güvenilirliği, siber güvenlik, süreklilik ve mevcut kontrol altyapılarıyla uyumluluk büyük önem taşır.

IoT ve IIoT Arasındaki Farklar

IoT ve IIoT benzer bağlantı teknolojilerinden yararlanır. Ancak kullanım alanları ve sistem gereksinimleri açısından farklılaşırlar.

Özellik IoT IIoT
Kullanım alanı Ev ve günlük yaşam Üretim ve endüstri
Örnek cihaz Akıllı termostat PLC ve endüstriyel sensör
Öncelik Kullanım kolaylığı Güvenilirlik ve süreklilik
Yazılımlar Mobil ve web uygulamaları SCADA, MES ve veri platformları
Kontrol Akıllı cihaz yönetimi Endüstriyel proses izleme

Endüstriyel IoT (IIoT) Nasıl Çalışır?

Endüstriyel IoT uygulamalarında veriler genellikle üretim ekipmanlarından ve kontrol sistemlerinden elde edilir.

Örneğin bir PLC, makinedeki sıcaklığı, motor hızını, üretim sayısını ve arıza durumlarını izleyebilir.

Bu bilgilerin bir kısmı ağ geçidi (Gateway) üzerinden bir veri toplama sistemine veya uygun bulut platformuna aktarılabilir.

Buradaki önemli nokta, makinenin temel kontrolünün internet bağlantısına bağımlı olmamasıdır. Kritik kontrol ve güvenlik işlevleri uygulamanın gereksinimlerine uygun yerel sistemlerde yürütülmelidir.

IIoT Sistemlerinde Kullanılan Haberleşme Protokolleri

Endüstriyel IoT uygulamalarında veri toplamak ve farklı sistemler arasında paylaşmak amacıyla çeşitli haberleşme protokolleri kullanılabilir.

MQTT Nedir?

MQTT (Message Queuing Telemetry Transport), yayınlama ve abone olma (Publish/Subscribe) modelini kullanan hafif bir mesajlaşma protokolüdür.

MQTT haberleşmesinde cihazlar mesajları bir Broker'a yayınlar. İlgili konulara (Topic) abone olan istemciler, bu mesajları Broker üzerinden alabilir.

fabrika/hat1/motor1/sicaklik

Örneğin yukarıdaki MQTT Topic üzerinden bir motorun sıcaklık bilgisi yayınlanabilir. Bu konuya abone olan izleme uygulamaları ilgili verileri alabilir.

MQTT, özellikle veri iletimi ve merkezi izleme senaryolarında kullanılabilir. Güvenli bağlantı için uygun kimlik doğrulama, TLS ve erişim politikaları yapılandırılmalıdır.

OPC UA Nedir?

OPC UA, endüstriyel cihazlar ve yazılımlar arasında standart haberleşme ve bilgi modelleme sağlayan bir teknolojidir.

OPC UA; değişkenlerin, nesnelerin, erişim yetkilerinin ve veri ilişkilerinin tanımlanmasını destekler.

Bu konuyu ayrıntılı öğrenmek için OPC UA Nedir? Haberleşme Protokolü Nasıl Çalışır? makalemizi inceleyebilirsiniz.

Modbus TCP Nedir?

Modbus TCP, Ethernet ve TCP/IP altyapısı üzerinden endüstriyel cihazların register ve bit tabanlı veri alışverişinde kullandığı bir protokoldür.

Bir endüstriyel ağ geçidi, Modbus TCP ile topladığı verileri gerektiğinde MQTT veya OPC UA üzerinden başka sistemlere sunabilir.

HTTP ve HTTPS

HTTP ve HTTPS, web servisleri ve uygulama arayüzleri üzerinden veri alışverişi için kullanılabilir.

IIoT sistemlerinde uygun API'ler aracılığıyla raporlama yazılımlarıyla veya bulut servisleriyle entegrasyon kurulabilir.

MQTT, OPC UA ve Modbus TCP Karşılaştırması

Protokol Temel Amaç Kullanım Örneği
MQTT Mesaj yayınlama ve abonelik Merkezi veri toplama
OPC UA Standart bilgi alışverişi PLC-SCADA-MES entegrasyonu
Modbus TCP Register tabanlı veri aktarımı PLC ve saha cihazları
HTTP/HTTPS Web tabanlı veri iletişimi API ve bulut servisleri

Codesys 3.5 ile Endüstriyel IoT Uygulamaları

Codesys 3.5, IEC 61131-3 tabanlı PLC programlama ortamıdır. Uygun kontrolör, kütüphane ve lisanslarla IIoT veri toplama ve haberleşme projelerinde kullanılabilir.

Codesys tabanlı bir PLC'den elde edilen veriler, OPC UA veya MQTT gibi teknolojiler aracılığıyla üst sistemlere iletilebilir.

Codesys ile MQTT Haberleşmesi

Codesys ekosisteminde MQTT istemci işlevleri sunan IIoT kütüphaneleri bulunmaktadır. Bu bileşenlerle uygun bir Broker'a veri yayınlayan veya belirli Topic'lere abone olan uygulamalar geliştirilebilir.

Kullanılacak kütüphanenin kontrolörle uyumluluğu, lisans koşulları, sertifika yönetimi ve desteklenen MQTT özellikleri kontrol edilmelidir.

Codesys ile IoT Veri Toplama Örneği

Örnek olarak bir üretim hattındaki motorun sıcaklık ve çalışma süresi bilgilerini topladığımızı düşünelim.

  1. PLC, motorun sıcaklığını ve çalışma durumunu okur.
  2. Veriler Codesys uygulamasında işlenir.
  3. İlgili değişkenler haberleşmeye hazırlanır.
  4. MQTT veya OPC UA aracılığıyla veriler uygun sisteme aktarılır.
  5. Veriler bir izleme panelinde gösterilir.
  6. Geçmiş veriler bakım veya performans analizi amacıyla saklanabilir.
Örnek uygulama:

Bir motorun sıcaklık verileri zaman içinde kaydedilebilir. Sıcaklığın belirli eşikleri aşması halinde izleme sisteminde bakım uyarısı oluşturulabilir. Bu yapı tek başına arızayı önceden tahmin eden bir sistem değildir; tahmin için ayrıca analiz modelleri gerekir.

Codesys programlama ortamını öğrenmek için Codesys PLC Programlama sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Endüstriyel IoT (IIoT) Uygulama Örnekleri

Üretim İzleme

Üretim adetleri, makine durumları ve duruş süreleri merkezi olarak izlenebilir.

Kestirimci Bakım

Titreşim, sıcaklık ve çalışma süresi gibi veriler analiz edilerek bakım kararları desteklenebilir.

Enerji Yönetimi

Elektrik tüketimi ve güç verileri toplanarak enerji performansı değerlendirilebilir.

Kalite Takibi

Üretim parametreleri ve proses ölçümleri kaydedilerek kalite analizleri yapılabilir.

IoT ve IIoT Teknolojilerinin Avantajları

Doğru tasarlanmış IoT uygulamaları işletmelere veri görünürlüğü, süreç takibi ve analiz imkânları sağlar.

  • Makine ve proseslerin uzaktan izlenmesi.
  • Üretim verilerinin merkezi olarak toplanması.
  • Plansız duruşların analiz edilmesi.
  • Enerji tüketiminin takip edilmesi.
  • Bakım planlarının veriyle desteklenmesi.
  • Üretim ve kalite raporlarının geliştirilmesi.

Bu faydaların gerçekleşmesi, kullanılan sensörlerin doğruluğuna, sistem mimarisine, veri kalitesine ve uygulamanın doğru yapılandırılmasına bağlıdır.

IoT Sistemlerinin Dezavantajları ve Güvenliği

IoT ve IIoT sistemleri yeni bağlantılar ve veri erişim noktaları oluşturdukları için güvenlik açısından dikkatli tasarlanmalıdır.

Endüstriyel sistemlerde yetkisiz erişim, zayıf parola kullanımı, güncel olmayan yazılımlar ve güvenli olmayan ağ bağlantıları önemli riskler oluşturabilir.

Endüstriyel IoT Güvenliği İçin Öneriler

  • PLC ağını gereksiz internet erişimine açmayın.
  • OT ve IT ağlarını uygun şekilde bölümlendirin.
  • Güvenli kimlik doğrulama yöntemleri kullanın.
  • Mümkün olan bağlantılarda TLS etkinleştirin.
  • Kullanıcılara yalnızca gereken yetkileri verin.
  • Sertifika ve yazılım güncellemelerini yönetin.
  • Kritik kontrolü bulut bağlantısına bağımlı yapmayın.
Önemli güvenlik bilgisi:

IoT üzerinden izleme yapılabilmesi, tüm PLC değişkenlerine uzaktan yazma yetkisi verilmesini gerektirmez. Özellikle makine hareketi ve güvenlikle ilgili işlemler, uygun mühendislik ve risk değerlendirmesiyle tasarlanmalıdır.

IoT ve Endüstri 4.0 Arasındaki İlişki

Endüstri 4.0, üretim sistemlerinin dijitalleşmesi, veri paylaşımı, otomasyon ve akıllı üretim yaklaşımlarıyla geliştirilmesini hedefler.

Endüstriyel IoT bu dönüşümde önemli bir teknolojidir. Makineler ve sistemler arasında veri bağlantısı kurularak üretim süreçlerine ait bilgiler daha geniş ölçekte değerlendirilebilir.

Ancak Endüstri 4.0 yalnızca IoT'den oluşmaz. Veri analitiği, yapay zekâ, robotik, siber güvenlik ve dijital ikiz gibi teknolojiler de bu kapsamda kullanılabilir.

IoT Hakkında Sık Sorulan Sorular

IoT nedir ve ne işe yarar?

IoT, fiziksel cihazların veri toplamasını, iletişim kurmasını ve uygun yazılımlar üzerinden izlenmesini sağlayan teknolojidir.

IoT ne demek?

IoT, Internet of Things ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçesi Nesnelerin İnterneti'dir.

IIoT nedir?

IIoT, IoT teknolojilerinin üretim, enerji ve endüstriyel otomasyon sistemlerinde kullanılmasıdır.

IoT cihazları nelerdir?

Akıllı termostatlar, sensörler, sayaçlar, izleme cihazları ve bağlantılı endüstriyel sistemler örnek gösterilebilir.

IoT için internet zorunlu mu?

Her uygulamada sürekli internet bağlantısı gerekli değildir. Bazı IoT sistemleri yerel ağda çalışabilir ve dış sistemlerle yalnızca gerektiğinde veri paylaşabilir.

IoT ile PLC haberleşmesi yapılabilir mi?

Evet. PLC'nin desteklediği protokoller, kütüphaneler veya ağ geçitleriyle IoT veri toplama sistemleri kurulabilir.

Codesys ile IoT projesi yapılabilir mi?

Evet. Uygun Codesys runtime, haberleşme kütüphanesi ve lisans koşulları sağlandığında MQTT, OPC UA ve diğer entegrasyon yöntemleri kullanılabilir.

Sonuç: IoT Teknolojisinin Endüstrideki Önemi

IoT ve Endüstriyel IoT teknolojileri, fiziksel cihazlardan elde edilen verilerin toplanmasını, paylaşılmasını ve değerlendirilmesini kolaylaştırır.

Özellikle üretim tesislerinde PLC, SCADA, sensörler ve veri platformlarının birlikte kullanılması, makine ve proseslerin daha ayrıntılı izlenmesini sağlayabilir.

Codesys 3.5 gibi PLC programlama ortamları ve MQTT ile OPC UA gibi haberleşme teknolojileri, uygun donanım ve yapılandırmalarla Endüstriyel IoT uygulamalarının bir parçası olabilir.

Codesys 3.5 PLC Programlamayı Öğrenin

PLC programlamaya, Structured Text diline ve endüstriyel otomasyon uygulamalarına ilgi duyuyorsanız Codesys 3.5 eğitimlerimizi inceleyebilirsiniz.

Temel programlama bilgisi, haberleşme ve veri toplama projeleri geliştirirken önemli bir altyapı sağlar.

Codesys Eğitimlerini İncele

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir